Vogelwerkgroep Zuid-West-Vlaanderen

De Gavers te Harelbeke-Deerlijk

Dit provinciaal domein heeft zich gevormd rond een voormalige zandwinningsput van 60 ha (voor de aanleg van de E17) en heeft zich ontwikkeld tot de ornithologisch meest bezochte plaats van onze regio, ondanks de hoge recreatie- en bebouwingsdruk.

Meer info vind je ook op de website van de provincie.

Bij de grote waterpartij ligt een natuurreservaat met een aanzienlijke rietkraag. De vogelkijkhut "De fuut" biedt een mooi uitzicht hierop en is vaak bezet door vogelkijkers. Op trek zijn de Gavers de ideale rustplaats voor diverse watervogels. Reeds 91 soorten broedvogels werden er vastgesteld tijdens de jaarlijkse broedvogelinventarisatie.

Het aantal wilde vogelsoorten die er werd waargenomen, bedraagt 266, waaronder heel wat zeldzame gasten, zoals Roodstuitzwaluw, Ralreiger, IJsduiker, Kleine Topper, Vorkstaartplevier, Zwarte Ibis, Kleine Burgemeester, Alpengierzwaluw, ...

Route: Google maps

Bergelen te Gullegem

Ook dit provinciaal domein heeft zich ontwikkeld rond een zandwinningsput (deze keer voor de aanleg van de A17). Het gebied heeft net als zijn grote broer "De Gavers" een sterke aantrekkingskracht op watervogels, de bosaanplantingen zijn er wel jonger. De recreatiedruk is in het gebied recent sterk toegenomen.

Meer info vind je ook op de website van de provincie.

Aan de zuidkant van de vijver biedt de kijkhut een mooi uitzicht op de rietkraag en de waterplas. Vanuit twee kijkwanden aan de noordkant heeft men uitstekende observatiemogelijkheden op het andere gedeelte van de vijver met o.a. een grote oeverzwaluwenwand.
Bij de steltlopers vallen regelmatig interessante waarnemingen te noteren aan de oostkant van het domein op een laaggelegen weide aan de Heulebeek.

Diverse zeldzame gasten werden hier al waargenomen, zoals Roodkopklauwier, Reuzenzwartkopmeeuw en IJsduiker.

Route: Google maps

Leievallei

De Leie doorsnijdt onze regio over een lengte van ongeveer 25 km. Je kunt het hele traject met de fiets rijden of de gebiedjes apart bezoeken. De Leiemeersen hadden vroeger een sterke aantrekkingskracht op steltlopers, door de "kanalisering" van de rivier is dit nu minder het geval. Toch blijft de Leie een belangrijke trekroute voor heel wat vogels en heel wat oude leiearmen zijn uitgegroeid tot waardevolle natuurgebiedjes.

De Leie stroomt onze regio binnen in Menen. Aan de sluizen kan je het gebied “Het Eilandje” bezoeken dat net aan de buiten van onze regio ligt. Het is een gebied dat omsloten ligt tussen een oude Leiearm en de verbrede Leie.
In een verscholen hoekje vind je een kijkwand en een kijkhut van “De Poel”, een natuurreservaat beheerd door de natuurvereniging de Leiemeersen in Menen. Hier werden al zeldzame soorten als Klein Waterhoen en Bladkoning waargenomen.
Voorbij de brug over de expressweg kom je aan het beboste oude stort, nu Diefhondbos genoemd

Tussen Menen en Wevelgem krijg je nog zicht op een restant van de Leiemeersen. Voorbij de brug Lauwe-Wevelgem bevindt zich het Leiebos en de twee oude Leiearmen te Wevelgem, die jammer genoeg gescheiden worden door een luidruchtige autostrade.

Verder richting Marke vind je aan de zuidkant de Oude Leiearm “’t Schrijverke”, een beschermd natuurgebied. Vóór Kortrijk liggen aan de zuidkant nog het park Paters Mote en Park de Bethune, twee privéparken die een schat aan vogels huisvesten.

Voorbij Kortrijk ligt aan de zuidkant de oude Leiearm ”De Vlasbek” van Kuurne, een beschermd natuurgebied, dat toegankelijk is tijdens geleide wandelingen. Alhoewel het water rechtstreeks in contact staat met de Leie en alhoewel dit een relatief lawaaierige buurt is zijn er toch mooie waarnemingen gedaan van zeldzame vogels zoals Grauwe Franjepoot.

Voorbij Harelbeke heb je weer open meersgebied. De oude Leiearm in Bavikhove is de moeite waard om er een tijdje halt te houden. Aan de overkant van de Leie is er de zavelwinningsput van Beveren–Leie, een gemeentelijk natuurgebied.

Waar het kanaal Roeselare-Leie uitmondt in de Leie, ligt het kasteelpark en de oude Leiearm van Ooigem. Aan de brug over het kanaal is de huiszwaluwkolonie zeker een bezoekje waard. Hier werd ook het eerste broedgeval was van Grote Gele Kwikstaart in onze regio vastgesteld.

Voorbij het "sas van Ooigem", liggen nog enkele interessante oude Leiarmen, die minder bezocht worden, namelijk te Wielsbeke, Desselgem, Sint-Baafs-Vijve en Sint-Eloois-Vijve, de laatste ligt op de grens van onze regio.

Scheldevallei

De Schelde vormt de zuidoostgrens van onze regio over een lengte van ongeveer 15 km.
Tussen Spiere en Kerkhove zijn er enkele bezinkingsbekkens, enkele zeer drassige tot overstroomde akkers of weiden en verschillende oude Scheldearmen. Sommige interessante vogelgebieden bevinden zich net buiten onze regio, maar worden hier toch besproken.

De Schelde komt op de grens Spiere onze regio binnen. Het bezinkingsbekkens van de suikerfabriek in Warcoing, ligt voor het grootste deel buiten onze regio. Het gebied is niet toegankelijk, maar is erg interessant voor steltlopers.

Verder richting Helkijn zijn er nog enkele restanten van de Scheldemeersen te vinden, aan de andere kant van de Schelde (buiten onze regio) kunnen de akkers van Pottes en Pecq 's winters overstromen. Een enorm aantal watervogels en steltlopers komen er dan op af.

In Bossuit vind je het sluizencomplex van het kanaal Kortrijk-Bossuit, de verbinding tussen Schelde en Leie. Wat verder ligt de Oude Scheldearm van Outrijve, één van de meest natuurlijke in de regio. Het gebied is niet toegankelijk, maar is wel te zien vanaf het pad langs de Schelde.

Aan de zuidkant van de Schelde, over de brug Avelgem-Escanaffles, vind je de bezinkingsbekkens van Escanaffles/Orroir, ontstaan door de exploitatie van een oude suikerfabriek. Het gebied ligt voor het grootste deel buiten onze regio. Heel wat watervogels bezoeken de ondiepe plassen in deze bekkens, waaronder diverse zeldzame gasten zoals de Terekruiter.

Verder langs de noordkant van de Schelde vind je de Avelgemse Scheldemeersen, met een oude spoorwegberm en meerdere oude Scheldearmen. Dit gebied is wellicht één van de mooiste natuurgebieden in onze regio en is in volle ontwikkeling. Het natuurinrichtingsproject strekt zich uit over Avelgem, Waarmaarde en Kerkhove.
Buiten onze regio maar vermeldenswaardig is zeker ook het rietveld bij de elektriciteitscentrale Ruien. De Slechtvalk die op de centrale broedt, vindt in de Scheldevallei een ideaal jachtterein.

Kanaal Kortrijk-Bossuit

Dit kanaal verbindt de Leie met de Schelde, ongeveer van noord naar zuid en ligt volledig in onze regio, het is 15 km lang en is in tegenstelling tot Leie en Schelde een visrijk water, hetgeen soorten als Fuut en Grote Zaagbek aantrekt. "De vaart" ligt in een streek met voornamelijk een rustig landelijk karakter (tussen Zwevegem Knokke en Bossuit) en kan met de fiets overal gevolgd worden.

Het kanaal liep vroeger deels ondergronds, voor de uitbouw van het waternet werd het kanaal verbreed en de oevers versterkt. Waar de Sousterrains gelegen waren, ligt nu een mooi natuurgebied, gevormd door het Orveytbos en De Vaarttaluds te Moen. Naast een zeldzame flora, werden hier ook al heel wat zeldzame vogels waargenomen.
Langs het kanaal ligt ook de IMOG-stortplaats, hetgeen meeuwen aantrekt en een zeldzame keer een groep overwinterende Ooievaars.

Bufferbekkens, ontginningsputten en oude storten

Om wateroverlast te voorkomen worden door diverse overheden op meerdere plaatsen buffer- en wachtbekkens aangelegd. Deze terreinen worden gekenmerkt door vochtige ruigtes, wat typische soorten aantrekt als Blauwborst in het broedseizoen en Watersnip en Bokje tijdens de winter.
Het bekendste en meest bezochte bufferbekken is dat van het Keibeekbekken te Kortrijk/Zwevegem, mede door de ringactiviteiten worden hier heel wat zeldzame gasten aangetrokken, zoals de zeldzame Waterrietzanger.
Andere bufferbekkens in onze regio zijn het KULAK-bekken te Kortrijk (met aansluitend het ecolab), het Kasselrijbeekbekken te Vichte/Otegem, het Tjammelsbeekbekken te Ingooigem, het bufferbekken van Hulste en wellicht nog vele andere.

De vroegere Kleiputten van Kortrijk zijn een oase binnen de oprukkende Kortrijkse verstedelijking, het gebiedje bestaat uit verschillende biotopen en is voor een deel vrij toegankelijk.
Het oude stort in de Bosstraat in Marke bestaat uit een ruigte en een vijver, en is nu een onderdeel van het groenproject Stadsgroen Marionetten.
Interessante (oude klei)putten zijn ook nog te vinden in de Pontestraat te Marke, de Knokbeeklaan te Lauwe, Kobbestraat te Lauwe, de Dokkestraat te Heestert, de Beerbosstraat te Zwevegem en de Schoendalestraat te Desselgem.

Ten gevolge van diverse infrastructuurwerken liggen in onze regio wellicht nog heel wat (tijdelijk) interessante vogelgebiedjes die pioniersoorten als Kleine Plevier en Roodborsttapuit kunnen aantrekken.

Bossen en parken

De streek rond Kortrijk is de bosarmste van ons land met slechts 1,25% bosbedekking.
De meeste bossen zijn privé-domein, en dus vaak niet toegankelijk. Observatie aan de bosrand kunnen toch leuke waarnemingen opleveren.
Hier volgt een onvolledige opsomming van de bossen en parken die interessant kunnen zijn voor vogels en hierboven nog niet vermeld zijn:

Heulebos te Heule
Preshoekbos te Menen/Marke
Allaertbos te Aalbeke
Kennedybos te Kortrijk
Gebroeders Van Raemdonckpark te Kortrijk
Kasteel t’Hooge te Kortrijk
Woonpark de Wolvendreef te Kortrijk
Kasteel Dumoulin te Kortrijk
Kanaalbos te Stasegem

De Groene Long te Kuurne : recent aangelegd natuurpark met kleine vijver
Bos van Nuyttens te Deerlijk
Beukenhofpark te Vichte
Bellegembos en Argendaalbos te Bellegem

Beerbos te Bellegem
Bos van Grandval en Kooigembos te Kooigem
Mortagnebos te Sint-Denijs
Banhoutbos te Heestert
Spierebos te Spiere: is één van de grootste parkbossen (> 25ha) in onze regio
Park van Bossuit te Bossuit
Ooigembos te Ooigem
Hellebos te Tiegem

Domein Sint-Arnoldus te Tiegem
Bassegembos te Kaster
Hemsrodebos te Anzegem
Spitaelsbossen te Anzegem: het enige uitgestrekte boscomplex in onze regio, voor een groot deel buiten de regio gelegen (Wortegem-Petegem).

Overige gebieden

Het hele open landschap op de kam tussen Leie en Schelde (interfluvium) strekt zich uit over de gemeenten Kortrijk (zuidelijk deel), Spiere-Helkijn, Zwevegem en Anzegem en is één van de mooiste gebieden die het arrondissement Kortrijk te bieden heeft. Het is een glooiend landschap met akkers en weiden, hier en daar onderbroken door een bos. Vooral de streek rond St.-Denijs is nog erg waardevol voor akkervogels. Er is nog kans om de grauwe gors te vinden, alhoewel het bestand snel achteruit gaat. In de winter is dit hét gebied van de blauwe kiekendieven.
Ook in het noorden van de regio (Ledegem, Lendelede, Hulste) vinden we nog een open, maar minder glooiend akkergebied.

Enkele oude spoorwegbermen zijn zeker ook een bezoekje waard, waaronder die van Kortrijk-Avelgem, Dottignies-Avelgem en Roeselare-Menen, die voor een groot deel afgefietst kunnen worden. Aan de oude spoorweg te Waregem bevinden zich de Gaverbeekse Meersen, die echter voor het grootste deel buiten de regio liggen (Zulte).

Zeker nog het vermelden waard zijn de meersen in de omgeving van het vliegveld van Moorsele die 's winters vaak overstromen en dan heel wat steltlopers aantrekken.